داوری و سازش چیست؟ نقش دادگاه در فرایند داوری و همچنین ابطال و اجرای رأی داور

مفهوم داوری و سازش :

داوری یعنی طرفین اختلاف، به جای قاضی، حل اختلاف را به شخص یا اشخاصی که خودشان قبول دارند بسپارند. منشأ اختیار قاضی حاکمیت است، ولی منشأ اختیار داور تراضی طرفین است.

سازش با داوری متفاوت است:
داوری = حل اختلاف توسط شخص ثالث
سازش = حل اختلاف توسط خود طرفین
رأی داور ماهیت ایقاعی دارد.
سازش ماهیت قراردادی(عقد صلح) دارد. (نتیجه سازش در دادگاه معمولاً به شکل گزارش اصلاحی درمی‌آید.)

نقش دادگاه در داوری :

1. ارجاع دعوا به داوری
2. تعیین داور
3. ابلاغ رأی داور
4. اجرای رأی داور
5. رسیدگی به درخواست ابطال رأی داور

ارجاع دعوا به داوری : دادگاه بدون توافق طرفین نمی‌تواند دعوا را به داوری ارجاع کند. حتی اگر در قرارداد قبلی شرط داوری وجود داشته باشد و یکی از طرفین بعداً دعوا را در دادگاه مطرح کند، دادگاه صرفاً به استناد آن شرط، رأساً قرار ارجاع به داوری صادر نمی‌کند و حسب مورد به دعوا رسیدگی می‌کند چرا که در میان شعب دادگاه ها اختلاف نظر است که در صورت وجود شرط داوری و مراجعه ی یکی از طرفین به دادگاه و عدم ایراد طرف مقابل به شرط داوری، آیا دادگاه ها مکلف به رسیدگی می باشند یا خیر . برخی شعب عدم ایراد از سوی خوانده را در واقع عدول و اسقاط شرط داوری می دانند و به رسیدگی ادامه می دهند در حالیکه برخی دیگر دادخواست مطروحه را قرار عدم استماع دعوی مواجه می نمایند. اما اگر پس از طرح دعوا، طرفین بر داوری توافق کنند، دادگاه باید دعوا را به داوری ارجاع دهد.

مهلت داوری : اگر طرفین مدت را تعیین نکرده باشند، داور 3 ماه فرصت دارد که مبدأ این سه ماه، زمانی است که موضوع برای انجام داوری به داور یا داوران ابلاغ می‌شود و این مدت با توافق طرفین قابل تمدید است. شایان ذکر است که رأی داور باید در مهلت داوری صادر و تسلیم شود؛ صدور یا تسلیم خارج از مهلت می‌تواند از جهات ابطال رأی باشد. داور در مهلت رأی ندهد و طرفین هم داور جدیدی تعیین نکنند، دادگاه می‌تواند رسیدگی را ادامه دهد.

تعیین داور توسط دادگاه : از سه حال خارج نیست :

حالت اول: طرفین انتخاب داور را به دادگاه سپرده‌اند:

طرفین می‌توانند در قرارداد توافق کنند که در صورت اختلاف، دادگاه داور را تعیین کند. اگر چنین توافقی وجود داشته باشد، برای دادگاه ایجاد تکلیف می‌کند.

حالت دوم: یکی از سه داور استعفا یا امتناع می‌کند:

اگر سه داور داشته باشیم و یکی:

استعفا کند؛ در دو جلسه متوالی حاضر نشود؛ یا در صدور رأی مشارکت نکند و بین دو داور باقی‌مانده اختلاف ایجاد شود، دادگاه باید داور جایگزین تعیین کند؛ مگر اینکه طرفین قبلاً برای این وضعیت داور جایگزین تعیین کرده باشند. (دادگاه باید ظرف ۱۰ روز از اعلام موضوع، نسبت به تعیین داور اقدام کند.)

حالت سوم: یکی از طرفین داور اختصاصی خود را تعیین نمی‌کند:

اگر در قرارداد مقرر شده باشد که هر طرف یک داور اختصاصی معرفی کند و یکی از طرفین از این کار خودداری کند:

مرحله اول: طرف مقابل باید داور اختصاصی خودش را معرفی کند.

مرحله دوم: با اظهارنامه رسمی از طرف مقابل بخواهد ظرف ۱۰ روز داور خود را معرفی کند.

مرحله سوم: اگر طرف مقابل همچنان امتناع کرد، با قرارداد و اظهارنامه به دادگاه مراجعه و تعیین داور را درخواست می‌کند.

معرفی داور خود –> اظهارنامه –> مهلت ۱۰ روزه –> استنکاف –> مراجعه به دادگاه

اشخاص ممنوع از داوری :

ماده 466 قانون آیین دادرسی مدنی: اشخاص زیر را هر چند با تراضی نمی توان به عنوان داور انتخاب نمود:

1- اشخاصی که فاقد اهلیت قانونی هستند.

ابطال رأی داور :

مهلت درخواست ابطال ۲۰ روز از تاریخ ابلاغ رأی داور می باشد.

برای اشخاص مقیم خارج از کشور و همچنین اشخاص دارای عذر موجه موضوع ماده ۳۰۶ مهلت متفاوت است.

اگر دادخواست خارج از ۲۰ روز باشد:

بدون ادعای عذر –> قرار رد
با ادعای عذر –> ابتدا عذر بررسی می‌شود
اگر عذر پذیرفته شود –> رسیدگی به درخواست ابطال ادامه پیدا می‌کند.

رأی داور اصولاً قابل اجراست :

رأی داور مثل رأی دادگاه نیست که صرفاً با صدور، تمام تشریفات اجرایی را طی کرده باشد؛ رای داور پس از طی شرایط قانونی، قابلیت اجرا دارد.

در حالتی که دعوا توسط دادگاه به داوری ارجاع شده، پس از ابلاغ رأی و گذشت ۲۰ روز، در صورت وجود شرایط اجرای رأی، درخواست صدور اجراییه مطرح می‌شود.

توقف اجرای رأی داور :

صرف اینکه شخص درخواست ابطال رأی داور کرده، لزوماً به معنی توقف اجرا نیست و دادگاه باید شرایط را بررسی کند؛ اگر دلایل اعتراض در نگاه اولیه قوی نباشد یا اجرای رأی خسارت جبران‌ناپذیری ایجاد نکند، درخواست توقف اجرا رد می‌شود.

بنابراین:

درخواست ابطال ≠ توقف خودکار اجرا

اگر رأی داور باطل شود چه می‌شود؟

اگر داوری از داخل یک پرونده قضایی انجام شده باشد و رأی داور باطل شود، چون اصل دعوا قبلاً در دادگاه مطرح بوده، دادگاه باید رسیدگی به اصل دعوا را ادامه دهد.

اما اگر طرفین بدون اینکه دعوایی در دادگاه مطرح باشد، مستقیماً به داوری رفته باشند، پس از ابطال رأی داور، برای رسیدگی به اصل اختلاف باید طبق تشریفات لازم اقدام و به دادگاه مراجعه نمایند.

سازش

سازش یعنی توافق طرفین که با رعایت تشریفات قانونی، جایگزین رأی قضایی می‌شود.

دادرس جزئیات توافق را تعیین نمی‌کند؛ طرفین مفاد سازش را تعیین می‌کنند و دادرس آن را در قالب گزارش اصلاحی منعکس می‌کند.

اثر گزارش اصلاحی :

گزارش اصلاحی نسبت به:

طرفین
وراث
قائم‌مقام قانونی آنها

معتبر و لازم‌الاجراست و مانند احکام دادگاه اجرا می‌شود.

درخواست سازش :

با قانون جدید شوراهای حل اختلاف، درخواست موضوع ماده ۱۸۶ قانون آیین دادرسی مدنی (درخواست سازش) باید در دادگاه صلح مستقر در شورا مطرح شود.

درخواست سازش –> تعیین وقت –> دعوت طرفین –> جلسه –> توافق یا عدم توافق –> گزارش اصلاحی یا بایگانی

اگر طرفین در جلسه توافق کنند، مفاد توافق در صورت‌مجلس نوشته و به امضای طرفین و دادرس می‌رسد و سپس گزارش اصلاحی صادر می‌شود.

مزیت‌های سازش:

کاهش هزینه دادرسی
عدم نیاز به صدور رأی ماهیتی توسط قاضی
کاهش هزینه اجرایی

محل وقوع سازش :

سازش ممکن است:

در دادگاه؛
در دفتر اسناد رسمی؛
یا خارج از دادگاه و در سند عادی

انجام شود.

اگر سازش خارج از دادگاه و با سند عادی انجام شده باشد، دادگاه برای احراز وقوع سازش، موضوع را در جلسه بررسی می‌کند و در صورت اقرار طرفین، آن را صورت‌جلسه و سپس گزارش اصلاحی صادر می‌کند.

آخرین بروز رسانی در تاریخ 202610-19 میلادی برابر با 1405-07-27 شمسی

من اشکان امامی وکیل پایه یک دادگستری هستم؛ در این خصوص اگر نیازمند مشاوه باشید می توانید با ارسال پیامک نوبت مشاوره ی خود را رزرو کنید.